Vật chất và ý thức
chương V
mục đích
- Trang bị cho người học những kiến thức căn bản về vật chất và ý thức dưới góc độ triết học
- Vận dụng những tri thức triết học để xây dựng thế giới quan và phương pháp luận khoa học
Yêu cầu
- Chuẩn bị bài trước khi lên lớp
- Nắm được những nội dung cơ bản của bài học
- Biết vận dụng, liên hệ thực tế
Mục đích, yêu cầu
I. vật chất và các phương thức tồn tại của nó
II. Nguồn gốc, bản chất và kết cấu của ý thức
III.ý nghĩa phương pháp luận của mối quan hệ giữa vật chất và ý thức
Nội dung
1.Tính thống nhất vật chất của thế giới
2. Vật chất
I. vật chất và các phương thức tồn tại của vật chất
Vị trí của phạm trù vật chất
trong lịch sử triết học như thế nào?
Có lịch sử
khoảng
2500 năm,
gắn liền
với cuộc
đấu tranh giữa
CNDV vàCNDT
Sự phát triển
của nó phản ánh
sự phát triển
nhận thức của
con người về
thế giới
hiện thực
khách quan
Là phạm trù
trung tâm và
chủ yếu của
TGQ khoa học,
phản ánh
các nguyên tắc
quan trọng
của CNDV
Là phạm trù
xuất phát của
CNDV để
giải quyết
tất cả
mọi vấn đề
của triết học
Triết học
ấn Độ
a. Lược khảo các quan niệm trước Mác về vật chất
Quan niệm về vật chất trong triết học Phương Đông cổ, trung đại
Triết học
Trung Quốc
Triết học
Hy Lạp - La Mã
cổ đại
Triết học phương Tây cận đại
Quan niệm về vật chất trong triết học Phương Tây
Đọc thêm:
Quan niệm phương Đông
cổ đại về vũ trụ

Quan niệm về vật chất trong triết học duy vật phương Tây trước Mác
Đ?ng nh?t v?t ch?t v?i cỏc d?ng t?n t?i c? th? c?a v?t ch?t nhu: nu?c, l?a, khụng khớ, nguyờn t?.
* Triết học duy v?t Hy Lạp và La Mã cổ đại
* Triết học duy vật phương Tây thời cận đại (TK XVII - XIX)
Đồng nhất vật chất với các thuộc tính cơ bản của vật chất như: khối lượng, năng lượng,….
b.Nguyên nhân dẫn đến sự bế tắc của nhứng quan điểm trước Mác về vật chất
Quan niệm của
Mác - Ăngghen v? v?t ch?t
c. Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về vật chất
Định nghĩa phạm trù
vật chất của Lênin
- Đặc trưng cơ bản của phạm trù vật chất không phải ở tính cảm tính, cụ thể, trực tiếp mà là một sự trừu tượng và khái quát từ vô số những sự vật, hiện tượng cụ thể trong thế giới.
- Quan niệm về vật chất của Mác, Ăngghen
C. Mác
(1818 - 1883)
Mác, Ăngghen đã quan niệm
về vật chất như thế nào?
Ph. Ănghen
(1820 -1995)
- Định nghĩa của Lênin về vật chất
Vlađmia Ilich Lênin
(1870 - 1924)
“Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh, tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác”.
Hiểu vật chất là phạm trù triết học như thế nào?
Thực tại khách quan là gì?
Nội dung định nghĩa phạm trù triết học vật chất của Lênin ?
N?i dung d?nh nghia
Cảm giác, tư duy, ý thức chỉ là sự phản ánh của vật chất
Vật chất là cái tồn tại khách quan bên ngoài ý thức và không phụ thuộc vào ý thức
Vật chất là cái gây lên cảm giác ở con người khi gián tiếp hoặc trực tiếp gây tác động lên giác quan của con người
Thuộc tính quan trọng nhất
của vật chất là gì?
Giá trị khoa học và ý nghĩa phương pháp luận
của định nghĩa về phạm trù vật chất của Lênin
Kh?c ph?c sự khủng hoảng của vật lý học và triết học trong quan niệm về vật chất, d?nh hu?ng, m? du?ng cho KHTN phát triển
Bác b? thuy?t bất khả tri, d?u tranh ch?ng CNDT, khắc phục được tính chất máy móc, siêu hình của CNDV trước Mác
B?o v? và phát tri?n
triết học Mác, cho phép xác d?nh cái gì là v?t ch?t trong linh v?c xã h?i
Dua ra một phương pháp định nghĩa mới về vật chất
Vật chất
Thời gian
Vận động
Không gian
3.Những phương thức tồn tại đặc biệt của vật chất?
Đọc thêm:
Quan niệm của
vật lý học về vật chất
Đọc thêm:
Phản vật chất
Vận động,
hiểu theo nghĩa chung nhất,
là mọi sự biến đổi nói chung bao gồm tất cả
mọi sự thay đổi và mọi quá trình diễn ra trong vũ trụ,
kể từ sự thay đổi vị trí đơn giản cho đến tư duy
Vận động là gì ?
a.VËn ®éng
-Bản chất của vận động
Là phương thức tồn tại của vật chất
Là thuộc tính cố hữu của vật chất
Là sự tự thân vận động
Vận động là tuyệt đối, đứng im là một hình thức đặc biệt của vận động, đứng im là tương đối
V
ậ
n

đ
ộ
N
g
Bản chất của vận động?
Xem phim
"Sự vận động bất tận của sự sống"
Ăngghen đã phân chia vận động
thành mấy hình thức cơ bản ?
- Các hình thức cơ bản của vận động
Vận
động
cơ
học
Vận
động
vật
lý
Vận
động
hoá
học
Vận
động
sinh
học
Vận
động
xã
hội
5 hình thức cơ bản của vận động
Xem thêm:
Sự sống được hình thành
























các hình thức vận động cơ bản
Vận động xã hội
Vận động sinh học



Vận động hoá học
Vận động vật lý
Vận động
cơ học
Quan điểm duy tâm, siêu hình
về không gian và thời gian?
b.Không gian, thời gian
-Khái niệm không gian và thời gian
Khái niệm không gian và thời gian
theo quan điểm duy vật biện chứng?
Không gian là phạm trù triết học phản ánh hình thức tồn tại của vật chất xét về mặt quảng tính, sự cùng tồn tại, trật tự, kết cấu, vị trí, kích thước, hình dạng sự tác động lẫn nhau của các khách thể vật chất trong vũ trụ.
Thời gian là phạm trù triết học phản ánh hình thức tồn tại của vật chất xét về mặt độ dài diễn biến và sự kế tiếp nhau của các quá trình các sự kiện, các vật thể, các quá trình,... trong thế giới vật chất.
-Khái niệm không gian và thời gian
-Tính chất của không gian và thời gian
Không gian có ba chiều
Không gian và thời gian có những tính chất cơ bản nào?
Tính
vĩnh cửu
và vô tận
Tính
khách
quan
Đọc thêm
"Bí ẩn thời gian"
Thời gian có một chiều
Quá khứ Hiện tại Tương lai
Đọc thêm
"Chiêm nghiệm
thời gian"
sơ đồ về nguồn gốc của ý thức
ý thức
Nguồn gốc
tự nhiên
Nguồn gốc
xã hội
Hiện thực
khách quan
Não người
Lao động
Ngôn ngữ
II. Nguồn gốc, bản chất và kết cấu của ý thức
1. Nguồn gốc của ý thức
ở mọi dạng vật chất đều có chung một thuộc tính,
đó là thuộc tính gì?
Phản ánh là thuộc tính chung, phổ biến của
mọi dạng vật chất, là sự tái tạo những
đặc điểm của một hệ thống vật chất này ở
hệ thống vật chất khác trong quá trình
tác động qua lại giữa chúng.
a. Nguồn gốc tự nhiên của ý thức
















sơ đồ về các hình thức phản ánh
Phản ánh
vật lý
Phản ánh sinh học
Phản ánh hoá học
ý thức
Minh hoạ về sự phát triển của các hình thức phản ánh
ý thức là hình thức cao nhất của sự phản ánh thế giới hiện thực.
Phản ánh ý thức là gì?
Nguồn gốc tự nhiên của sự xuất hiện ý thức là: Bộ óc người [cơ quan phản ánh về thế giới vật chất] cùng với thế giới bên ngoài tác động lên bộ óc.
Đọc thêm:
Não bộ người
ý thức xuất hiện chỉ cần có nguồn gốc tự nhiên ?
Nguồn gốc xã hội của sự hình thành ý thức là lao động và ngôn ngữ
b.Nguồn gốc xã hội của ý thức
- Là điều kiện đầu tiên và chủ yếu để con người tồn tại
- Lao động là yếu tố xã hội có vai trò quyết định trong quá trình hình thành và phát triển ý thức
Lao động có vai trò như thế nào
đối với sự hình thành ý thức?
Vai trò của ngôn ngữ đối với sự hình thành ý thức?
- Ngôn ngữ là cái "vỏ vật chất" của tư duy con người, là yếu tố xã hội, cùng với lao động có vai trò quyết định đối với sự hình thành và phát triển ý thức
Tóm lại, chính lao động và ngôn ngữ là hai yếu tố cực kỳ quan trọng thúc đẩy quá trình chuyển biến sự phản ánh tâm lý của động vật thành ý thức.
ý thức là một sản phẩm xã hội và là một hiện tượng xã hội.
Đọc thêm:
"Vỡ sao ch? cú con ngu?i bi?t núi?"
2. Bản chất của ý thức
Bản chất ý thức theo
quan điểm duy vật biện chứng?
ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào trong bộ óc con người một cách năng động, sáng tạo.
ý thức là
sự phản ánh,
cái phản ánh;
còn vật chất
là cái được
phản ánh
ý thức mang
tính năng động,
nó sáng tạo lại
hiện thực theo
nhu cầu
thực tiễn xã hội
ý thức là
hình ảnh
chủ quan
của
thế giới
khách quan
ý thức là
một
hiện tượng
xã hội,
mang bản chất
xã hội
a.Theo các yếu tố hợp thành
3. Kết cấu của ý thức
Kết cấu của ý thức?
Tri thức
Tình cảm
Niềm tin
Lý trí
ý thức
ý chí
Tự ý thức
Tiềm thức
Vô thức
b.Theo chiều sâu của nội tâm
Đọc thêm:
"Xung dụ?t giu~a ly? tri? va` ti`nh ca?m"
II.ý nghĩa phương pháp luận của mối quan hệ giữa vật chất và ý thức.
Quan niệm về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức?
Vật
chất
ý thức
ý
thức
Vật chất
CNDV siêu hình
Chủ nghĩa duy tâm
CNDV biện chứng
Quyết
định
Tác động
trở lại
Vật
chất
ý thức
Quyết
định
Quyết
định
- Vai trò tác dụng của ý thức đối với vật chất
ý thức có vai trò tác dụng gì đối với vật chất?
- ý thức có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm sự vận động, phát triển
của những điều kiện vật chất ở một mức độ nhất định
ý thức có tính độc lập tương đối, tác động trở lại đối với
vật chất thông qua hoạt động thực tiễn của con người
- Sự tác động của ý thức đối với vật chất dù có đến mức độ nào đi
chăng nữa thì nó vẫn phải dựa trên sự phản ánh thế giới vật chất
ý thức trang bị cho con người những tri thức về đối tượng
-> xác định biện pháp hoạt động thực tiễn
Xuất phát từ thực tế,
tôn trọng và hành động
theo quy luật khách quan, lấy thực tế khách quan làm căn cứ cho mọi
hoạt động
Tránh
tư tưởng chủ quan, duy ý chí, thái độ nóng vội, bất chấp quy luật và những điều kiện vật chất khách quan
-ý nghĩa phương pháp luận
của mối quan hệ giữa vật chất và ý thức
Phát huy tính năng động chủ quan, sáng tạo của nhân tố con người trong hoạt động thực tiễn
Chống thái độ thụ động, ỷ lại,
bảo thủ, trì trệ...
Mọi chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước ta dều dựa trên cơ sở của những điều kiện vật chất khách quan và vì lợi ích của nhân dân.
Hợp tác quốc tế để phát triển kinh tế phải dựa trên tiềm năng và điều kiện vật chất của nước ta
Phát huy tính năng động chủ quan, sáng tạo của nhân tố con người trong hoạt động thực tiễn